Reviews

standaard.be

Sat 29 May 2010

Negentien jaar na zijn eerste opname van Bachs Cellosuites brengt Roel Dieltiens een meesterlijke nieuwe versie. Ze klinkt aangrijpend en intens.
Hij zou ze nooit meer opnemen, de Cellosuites van Bach. Want is een cd-registratie geen momentopname 'die in niks lijkt op wat ik de avond ervoor of de avond erna speel?' Met die woorden wuifde de Belgische cellist Roel Dieltiens tot voor kort de almaar luider klinkende vraag naar een nieuwe opname weg.

Maar 2009 was in veel opzichten een scharnierjaar voor hem. Zo vernam Dieltiens in het voorjaar dat zijn Ensemble Explorations geen structurele toelage van de Vlaamse overheid meer zou krijgen. Dus had hij nood aan een positieve impuls. 'Ik heb vrijwel meteen de Augustinuskerk van Amuz gereserveerd en mijn producer opgebeld. Tussen de beslissing om de Bachsuites nog eens op te nemen en de opname zelf, lagen nauwelijks twee weken.'

Het resultaat van die impulsieve beslissing ligt intussen in de winkel. Het is in elk opzicht een kniestoot geworden. Dieltiens kruipt diep in de noten. Hij trekt het verhaal naar zich toe, zonder Bachs vertelstof of geest te verloochenen.

De versiering klinkt adequaat. Dieltiens brengt op verschillende manieren reliëf aan in de lijnen. Misschien nog het meest door de sonoriteit waarmee hij elk van de noten een plaats geeft in het verhaal. Een indruk die versterkt wordt door de puike opname. 'Elk concert en elke opname zouden zich moeten toespitsen op alle zes de suites tegelijk', vindt Dieltiens. 'Ze moeten in één ademtocht kunnen worden beluisterd. Of in twee ademtochten: één per cd.'

Dat betekent niet dat ze in de typische volgorde, van één tot zes, moeten worden aangepakt.Dieltiens wijkt van die ordening af 'om mooie contrasten te creëren. Maar ook omdat het anders te gemakkelijk is om ze altijd op dezelfde manier te spelen.'

De eerste suite, de opener, behoudt haar verkennende karakter. Maar toch is ze veel meer dan alleen maar een opstapje naar het latere feest. Niets is hier vrijblijvend. Dieltiens' intense, hyperpersoonlijke aanpak en de afwezigheid van rustmomenten dwingen de luisteraar bij de les te blijven.

De derde cellosuite nuanceert in de normale volgorde vooral de ingetogen somberheid van de tweede. Nu de derde op de zorgeloze eerste volgt, komen de heroïek en grandeur ervan veel beter in beeld. Vooral dan in de monumentale hoekdelen, die Dieltiens hoorbaar speelplezier ontlokken. Na dat vuurwerk mag de kwade grandeur van de vijfde wat edeler en weifelender klinken. De Courante is één van de kwaadste stukken muziek die Bach ooit schreef. Bij Dieltiens wordt die boosheid voornaam en ingehouden. De desolate eenvoud van de beroemde Sarabande klinkt hierna uitgestrekt en weids.

Weinig cellisten kunnen goed uit de voeten met de tweede suite, die zo vroeg in de reeks een ondetermineerbare somberheid introduceert. Bij Dieltiens vormt deze suite het emotionele zwaartepunt van zijn integrale. Het is opvallend hoe raak en gedoseerd de toon is, en hoe weinig Dieltiens moet toevoegen aan de kracht van Bachs intense meditatie.

Dieltiens: 'De melancholische kern van die tweede suite ligt me inderdaad goed. Ik lijk meer affiniteit te hebben met de zwaarmoedigheid van de suites die in een mineurtoonaard staan. Ik probeer in mijn vertolking nooit de menselijke kant van de muziek te vergeten, die Bach wou uitdrukken door elk van zijn suites uit barokdansen samen te stellen. De vraag die Bach zichzelf bij de suites stelde is volgens mij: hoe kan je gevoelswaarden zo uitpuren dat ze de mensen raken?'

'Je merkt ook dat Bach de suites gebruikt om de verschillende toonaarden en de gevoelens die erbij horen te onderzoeken. De zesde suite, bijvoorbeeld, staat in een feestelijke toonaard. Maar ik laat graag zien dat dat “gloriagevoel, ook in een oogwenk tot inkeer kan komen, waardoor je een heel andere sfeer krijgt.'

Voor Dieltiens is deze versie geen eindpunt. 'Bij Bach weet je nooit zeker of je het goed doet.'

Stefan Grondelaers (STANDAARD.BE)

 

More

RC (GRAMOPHONE): Kodaly Duo, Op. 7'1). Solo Cello Sonata, Op. 8b
RC (GRAMOPHONE): Bach Solo Cello Suite No. 2 in D BWV1008e
Gramophone.net: Vivaldi Vol.1
Gramophone.net: Vivaldi Vol.2 "Roel Dieltiens turns rare Vivaldi concertos into a 'memorable musical experience'
Biberfan.org: Vivaldi Vol.2

Back to overview